Obrączkowanie ptaków

Po co obrączkuje się ptaki?

Obrączkowanie ptaków jest jedną z najstarszych i najbardziej rozpowszechnionych metod badania ptaków. Ptaki znakuje się obrączkami zawierającymi wytłoczony ciąg  znaków złożony z liter i cyfr. Znaki te zawierają skróconą nazwę centrali obrączkarskiej, a także unikalny kod. Kod ten identyfikuje obrączkowanego ptaka niczym jego dokument tożsamości. W przypadku większości ptaków znakowanie to polega na zakładaniu metalowych lub plastikowych obrączek na nogi, jednak w przypadku np. gęsi i łabędzi stosuje się również niewielkie i lekkie obroże zakładane ptakom na szyje. Dla ptaków różnej wielkości dedykowane są odpowiednie obrączki – od najmniejszych rozmiarów dla wróblaków, do całkiem sporych dla np. bocianów, czapli czy dużych ptaków drapieżnych.

obrączkowanie ptaków - po co obrączkuje sie ptaki?
łabędź niemy z metalową obrączką
obrączkowanie ptaków - po co obrączkuje sie ptaki?
sikora modraszka

Przy powtórnym schwytaniu ptaka (lub odczytaniu obrączki bez konieczności chwytania) możemy go zidentyfikować.

Porównywanie danych z kolejnych odczytów daje informacje o przemieszczaniu danego osobnika czy np. długości jego życia. Aby odczytany kod z obrączki został rozszyfrowany,  po każdorazowym odczytaniu powinien zostać przekazany (przesłany) do Centrali Obrączkarskiej. W Polsce taka rolę pełni Stacja Ornitologiczna Muzeum i Instytutu Zoologii PAN w Gdańsku. Stacja jest placówką naukową zajmującą się badaniem biologii ptaków. Gromadząc dane o obrączkowanych ptakach, jako jedyna placówka w kraju administruje całym systemem znakowania. W Stacji znajduje się baza danych, w której przechowywane są informacje o obrączkowanych i ponownie stwierdzonych dzikich ptakach. Do Stacji docierają również z innych central informacje o „naszych” ptakach chwytanych poza granicami kraju.

obrączkowanie ptaków - po co obrączkuje sie ptaki?
gęgawa z obrożą, której kod można odczytać np. przy pomocy lornetki lub lunety z większej odległości

Pierwsze obrączki założył ptakom pewien Duńczyk jeszcze pod koniec XIX w. W Polsce ten sposób znakowania ptaków stosowany jest od roku 1931.

Ptaki łapane są w różnego rodzaju pułapki i sieci. Łapać i obrączkować ptaki mogą tylko i wyłącznie licencjonowani obrączkarze, zdobywający uprawnienia po zdaniu odpowiedniego egzaminu. Odczytywać obrączki może każdy. Im więcej danych na temat danego ptaka, tym więcej informacji dotyczących gatunku. W odpowiedzi na informację o odczytanej obrączce Stacja odsyła informatorowi dane o historii danego ptaka (kto, kiedy i gdzie go zaobrączkował, kiedy i gdzie był wcześniej widziany / odczytany). Oczywiście żeby otrzymać takie dane, obserwator odczytujący obrączkę musi przesłać do Centrali swoje dane kontaktowe.

Ptaki obrączkuje się m.in. podczas obozów ornitologicznych organizowanych w miejscach gromadzenia lub intensywnych przelotów ptaków w czasie migracji. Obrączkuje się również młode ptaki w gniazdach (dotyczy to m.in. ptaków drapieżnych, kormoranów, mew, rybitw i wielu innych).

W dogodnych miejscach rozstawia się pułapki (do łapania ptaków wodno-błotnych) lub rozpina specjalne sieci ornitologiczne. Cienkie sieci są niemalże niewidoczne, co czyni z nich dość skuteczne narzędzia. Oczywiście innych sieci używa się do łapania małych ptaków, a innych do łapania np. migrujących sów. Po rozstawieniu sieci ornitolodzy często i systematycznie wykonują obchody, podczas których wyplątują z siatki schwytane ptaki. Ptaki trafiają do materiałowych woreczków i przenoszone są do punktu, w którym przeprowadza się badania. Tam obrączkarz szczegółowo mierzy ptaka, waży, ocenia grubość tkanki tłuszczowej, określa jego wiek i płeć. Notując wszystkie te dane zakłada obrączkę i wypuszcza ptaka na wolność.

obrączkowanie ptaków - po co obrączkuje sie ptaki?
siatka do łapania małych ptaków
obrączkowanie ptaków - po co obrączkuje sie ptaki?
sikory ww sieci
obrączki dla „maluchów”
modraszka na chwile przed wypuszczeniem

Znane, działające od wielu lat obozy ornitologiczne w Polsce to m.in.: Obóz Jeziorsko, Akcja Bałtycka, AkcjaCaraptica i Obóz Siemianówka. Przez kilka lat na Mierzei Wiślanej odbywała się również akcja obrączkowania sów. Na tym obozie te wyjątkowe ptaki (migrujące wzdłuż mierzei) łapały się nocą …

obrączkowanie ptaków - po co obrączkuje sie ptaki?
siatka do łapania sów
obrączkowanie ptaków - po co obrączkuje sie ptaki?
i sowy w siatce
obrączkowanie ptaków - po co obrączkuje sie ptaki?
miejsce pracy obrączkarza
obrączkowanie ptaków - po co obrączkuje sie ptaki?
oględziny ptaka
obrączkowanie ptaków - po co obrączkuje sie ptaki?
obrączki i narzędzia pomocne przy pracy
obrączkowanie ptaków - po co obrączkuje sie ptaki?
„badanie” i pomiary sowy uszatej
Według informacji zamieszczonych na stronie Stacji Ornitologicznej w Gdańsku, w jej bazie znajdują się obecnie informacje o ponad 4 mln ptaków oznakowanych w Polsce od 1931 roku, oraz informacje o ponad 720 tys. ponownych stwierdzeniach ptaków.

Corocznie obrączkowanych jest około 150 tys. nowych ptaków; przybywa też 120 tys. informacji o ponownych stwierdzeniach.

Jak dalej informuje Stacja, zbadanie jakiegoś zagadnienia wymaga przynajmniej kilkudziesięciu, a częściej setek ponownych stwierdzeń, dotyczących jednego gatunku. Uzyskanie jednego stwierdzenia to zwykle oznakowanie kilkudziesięciu lub kilkuset osobników. Dlatego tak ważne jest, aby o schwytaniu, znalezieniu, obserwacji ptaka z obrączką poinformować krajowa Centralę obrączkowania.

obrączkowanie ptaków - po co obrączkuje sie ptaki?
łabędź niemy

Bezpieczeństwo ptaków.

W „Instrukcji Obrączkowania Dzikich Ptaków w Polsce” wydanej przez Stację Ornitologiczną jest osobny rozdział poświęcony bezpieczeństwu chwytania i obrączkowania ptaków. Każdy obrączkarz powinien swoje działania organizować w sposób minimalizujący ewentualne zagrożenia. Choć ptaki zawisające w sieciach wyglądają na mocno zaplątane, to na szczęście bardzo rzadko dochodzi  u nich do wystąpienia urazów typu zranienia czy złamania. Również stres łapanych ptaków jest minimalizowany poprzez skracanie czasu trwania całej akcji (częste obchody i bezzwłoczne działania). Na wszelkie inne czynności niż złapanie, zbadanie, zaobrączkowanie i wypuszczenie ptaka obrączkarz musi mieć uzyskać dodatkową zgodę wymagana prawem.

bogatka

Na koniec kilka ważnych informacji, o których zapamiętanie proszą ornitolodzy ze Stacji:

Gdy znajdziesz ptaka z obrączką skontaktuj się ze Stacją Ornitologiczną podając następujące dane:  
 –  tekst i numer wytłoczony na obrączce,
 –  jeśli ptak jest martwy, dołącz obrączkę,
 –  datę znalezienia, schwytania lub obserwacji,
 –  miejsce znalezienia, schwytania lub obserwacji,
 –  stan ptaka w chwili znalezienia (np. zdrowy, ranny, martwy świeży, martwy w rozkładzie),
 –  przyczynę śmierci lub zranienia ptaka, jeśli można ją określić,
 –  los ptaka po schwytaniu (np. wypuszczony, przetrzymany do następnego dnia),
 –  gatunek ptaka, jeśli można określić.
 –  imię, nazwisko i adres kontaktowy znalazcy; potwierdzamy otrzymaną wiadomość powrotną i zawiadamiamy o okolicznościach zaobrączkowania stwierdzonego ptaka.
Wiadomość można przesłać wypełniając formularz na stronie POLRING’u lub pocztą zwykłą.

 

Zobacz także: