Obserwator i fotograf przyrody działa zgodnie z naturalnym rytmem Natury, w którym na wszystko przychodzi odpowiedni czas. Poniższy kalendarz rozpisałem bazując na własnych doświadczeniach. Oczywiście w poszczególnych miesiącach (porach roku) można dołożyć jeszcze wiele innych tematów, jednak starałem się opisać te (z mojego punktu widzenia) najbardziej kluczowe, charakterystyczne dla poszczególnych okresów. Do poniższych informacji należy podchodzić z pewną elastycznością, bowiem z uwagi na zmienność klimatu (i wahania pogody), poszczególne z opisanych zagadnień mogą się przesuwać co najmniej o miesiąc w obie strony.

typowy obraz letniego poranka

późne lato to kolory lasu

daniele / pod koniec lata wzrasta aktywność dużych ssaków, które jesienią mają swoje gody

Choć kalendarzowe lato rozpoczyna się w Polsce pod koniec czerwca, to w ostatnich latach już pod koniec maja zdarzają się typowo letnie warunki. Temperatury znacznie przekraczające 20 stopni i dość skąpe opady deszczu powodują, że wiosna jest coraz krótsza, a lato rozpoczyna się niemalże bezpośrednio po zimie. Dobrym tego przykładem jest obecny sezon, w którym w marcu trzymał jeszcze mróz, a w połowie maja mieliśmy już pierwsze trzydziestki na termometrach. W połowie czerwca mamy pełnię sezonu burz i postępującą suszę.

CZERWIEC / LIPIEC

Przełom czerwca i lipca to najdłuższe dni, trwające aż po 16-17 godzin. Bardzo wczesna pora wschodu słońca ma jeden zasadniczy minus. Aby załapać się na magiczne światło świtu, trzeba wstawać około 2:00 – 3:00 w nocy. Około godziny 7:00 słońce świeci już na tyle mocno, że można zakończyć fotografowanie i albo przejść w tryb „obserwowania” albo wrócić do domu i odespać zarwaną noc.

Z obserwowaniem przyrody z użyciem sprzętu optycznego w okresie lata nie jest jednak lekko. Jeśli w upalny dzień patrzymy przez lornetkę lub lunetę (np. obserwując ptaki), to widzimy „pływający” obraz, którego drgania spowodowane są falowaniem rozgrzanego powietrza. Ten sam problem pojawia się przy próbach fotografowania teleobiektywem i warto o tym pamiętać.

Zaletą tak długiego dnia jest możliwość wyjścia w teren w trakcie dni tygodnia. Możemy działać przed (wariant dla twardzieli) lub po pracy.

w upalne dni zwierzęta na polach i łąkach widać głównie w porze wschodu i zachodu słońca, gdy jest trochę chłodniej, również pochmurne dni dają odpocząć od gorąca

letni świt w dolinie Bugu

A co możemy obserwować i fotografować latem?

Wraz z nastaniem lata milkną ptaki. Okres lęgów pokrywa się z pojawianiem liści na drzewach, więc już późną wiosną wypatrywanie ptaków nie jest łatwe. Ptaki, które mają młode nie śpiewają już tak intensywnie jak wcześniej. Wiąże się to m.in. z bezpieczeństwem gniazda. Wiele gatunków ptaków zaraz po okresie lęgowym rozpoczyna wymianę piór (tzw. pierzenie). Na ten czas ptaki odlatują w trudno dostępne i odosobnione miejsca, więc widujemy je bardzo nielicznie. Widać to dobrze choćby na przykładzie kaczek, które na ten czas zupełnie znikają ze znanych nam miejsc, w których zwykle możemy je obserwować. Sam okres lęgowy sprzyja jednak obserwacjom karmiących młode ptaków.

gąsiorek / pod koniec czerwca ptaki zwykle karmią już swoje młode

ptaki trzcinowisk, m.in. takie jak rokitniczki i trzciniaki nadal są aktywne głosowo

rybitwy również są w okresie karmienia, dla tych ptaków często udostępnia się specjalne platformy lęgowe

młode bociany szybko dorastają

w płytkich stawach żerują czaple siwe

W tym okresie z ptaków warto się przestawić np. na owady. Tych nie brakuje. Wcześnie rano na subtelnie oświetlonej łące możemy przyglądać się rozmaitym przedstawicielom tego wyjątkowego świata. Motyle, ważki, pająki, chrząszcze, to bardzo wdzięczne tematy do fotografowania. Zwłaszcza rano, gdy w chłodzie i rosie poranka ich niewielka aktywność pozwala nam na więcej.

motyle dodatkowo podkręcają kolory barwnych łąk / bardzo liczną grupą są te z gatunków rusałek

drapieżne ważki są aktywne nad wodą, można je obserwować nad rzekami, stawami, a nawet nad małymi mokradłami i sadzawkami

lejkowce to dość licznie występujące pająki, ich charakterystycznie „lejkowate” sieci rzucają się w oczy

w leśnej ściółce nie brakuje chrząszczy / żuk gnojarz

W tym czasie kwitną również nasze najpiękniejsze „chwasty”, czyli jaskry, maki i chabry, fantastyczni ubarwiając łąki i skraje pól.

nieużytki i miedze pól pokrywają się kolorami letnich kwiatów

chabry w zbożu

i sarna w makach

W drugiej połowie lipca rozpoczyna się czas sarnich godów. Trwają one do połowy sierpnia. Warto obserwować godowe zachowania naszych najmniejszych jeleniowatych.

samice zaczynają być zaganiane na łąki, gdzie odbywają się gody

pobudzone samce czujnie patrolują swoje rewiry

Warto tez poświęcić trochę uwagi większym ssakom. Jelenie i daniele zwiększają swoja aktywność przed okresem jesiennych godów.

byki wędrujące przez łąki

Lato to czas zwierząt ciepłolubnych płazów i gadów. Do takich nalezą m.in. jaszczurki, węże i żółwie. Wygrzewające się w słońcu zwierzęta często widać na piaszczystych drogach, pniach i w innych dobrze nasłonecznionych miejscach.

zwinka jest naszą najliczniejszą jaszczurką

padalce często wygrzewają się na piaszczystych i asfaltowych drogach, wiele z nich ginie niestety pod kołami pojazdów

padalec „wychodzący s siebie” (zrzucający skórę)

zaskroniec

żółw błotny w błocie Polesia

Bardzo wdzięcznym tematem są rosiczki. Te mięsożerne rośliny kwitną od maja do sierpnia. Ich kształty i kolory zachwycają zwłaszcza w dużym (makro) powiększeniu.

rosiczka widziana w dużym powiększeniu obiektywu makro

SIERPIEŃ

Dzień trwa 15 (na początku) – 13 (pod koniec) godzin. Słońce wschodzi pomiędzy 5:00 i 6:00, a zachodzi 20:30 i 19:30.

W lipcu i sierpniu warto pomyśleć o poidłach dla zwierząt. W wysokich temperaturach i przy bardzo rzadkich opadach deszczu wysychają ostatnie kałuże i wody zaczyna brakować. Poidło daje zwierzakom możliwości picia i kąpieli. Doskonale działa to w odniesieniu do ptaków, bo oferując im wodę, w zamian zyskujemy możliwość obserwowania i fotografowania. Zarówno naturalne, jak i sztuczne zbiorniki odwiedzane są przez starsze i młodsze (dla wielu gatunków nadal trwa sezon lęgowy) pokolenia ptaków.

młoda modraszka w kąpieli

młode muchołówki w czasie suszy piły wodę również z miski psa

Na skoszonych polach i łąkach zbierają się bociany białe, które po 20 sierpnia wylatują na zimowiska. Choć boćki potrafią się zbierać w grupy liczące nawet po kilkadziesiąt ptaków, to największe stada tworzą szpaki. Zwłaszcza w okolicy świtu i przed zachodem słońca możemy podziwiać niesamowite struktury tworzone na niebie przez tysiące osobników.

boćki w czasie letniej ulewy

i w czasie wieczornego odpoczynku

ostatnie letnie noce / po 20 sierpnia nasze bociany ruszają w podróż na zimowiska

szpaki tworzą najliczniejsze letnie stada ptaków, potrafią się zbierać w wielotysięcznych grupach

ptaki tworzą niesamowite spektakle na niebie

Trzcinowiska, łąki i śródpolne zadrzewienia w czasie porannych mgieł wyglądają niezwykle. Świt w okresie lata to zdecydowanie najbarwniejsza pora dnia.

samotne drzewo w mglistym świetle poranka

trawy o zachodzie słońca

leniwy świt na stawach

również w lesie mgła dodaje klimatu

późne lato w dolinie Sanu

Letnie burze, których w okresie wakacji nie brakuje, wprowadzają do ciut nudnej, letniej aury sporo kolorów i dynamiki. Niebo zasłane chmurami przybierającymi rozmaite formy i kolory, a także niesamowite światło bezpośrednio przed lub zaraz po burzy. Wyglądające spod ciężkich chmur słońce, zwykle oferuje nam niecodzienne warunki oświetleniowe. Warto wtedy być w terenie.

cisza przed burzą / rozległe łąki Polesia

W sierpniu rozpoczyna się jesienna migracja ptaków. W duże stada zbierają się m.in. żurawie, czajki czy wspomniane szpaki. Można też obserwować nasilający się przelot północnych gęsi.

na płytkich stawach zbierają się ptaki wodno-błotne

samotny żuraw / jesienią ptaki te będą się zbierać w ogromne stada

w sadzawkach i przy poidłach nadal pokazują się młode ptaki / rudzik

Latem bardzo aktywne są nietoperze. Np. w porze zachodu słońca warto udać się nad staw, jezioro czy śródleśna polanę, aby zobaczyć te latające ssaki podczas polowania na owady.

nietoperze są bardzo trudnymi obiektami do fotografowania

zapadająca noc to także czas lelków, które zdecydowanie łatwiej usłyszeć niż zobaczyć

Kolejnym „kultowym” wręcz tematem jest sierpniowe nocne niebo. Przytłaczający ogrom i bliskość gwiazd, a także „spadające” perseidy, to wystarczające powody do zarywania nocy.

sierpniowe niebo

gwiazdy zdecydowanie lepiej oglądać w miejscach zaciemnionych, z dala od miast

eksperymentowanie z nocną fotografią nieba

WRZESIEŃ

We wrześniu dzień trwa 13 do 11 (pod koniec miesiąca) godzin. Słońce wschodzi około godziny 6:00 i zachodzi pomiędzy 18:00 i 19:00.

We wrześniu swą aktywność zwiększają jelenie, których gody przypadają zwykle na przełom września i października. Już od początku wrześniu można obserwować byki wędrujące po lasach i łąkach w poszukiwaniu łań i miejsc dogodnych do rykowiska.

wzrastająca aktywność byków i pierwsze spotkania z łaniami

w zależności od pogody rykowisko może rozpocząć się nawet już w połowie września

gody jeleni, zmierzch zapadający nad łąką

Koniec lata to również czas nasilenia migracji ptaków.

wzrasta intensywność przelotu ptaków, płytkie zbiorniki wodne są doskonałymi miejscami do obserwacji wielu gatunków

Ptaki nadal chętnie odwiedzają sadzawki, kałuże i poidła.

w ciepłe i suche dni w sadzawce nadal bywa tłoczno

Warto także tematów do fotografowania szukać w lasach. Wrzosy, grzyby, pająki i pajęczyny oraz inne rośliny i owady, otulone porannymi mgłami i okraszone perłami rosy, mają w sobie niesamowity potencjał.